Dik Tip Yaylı Çek Valf: Montaj Yönü Neden Serbest

Çek valf montajında iki ayrı soru vardır ve bunlar sık sık birbirine karıştırılır. Birincisi akış yönü: vananın hangi tarafı girişe bakıyor. İkincisi uzaysal konum: vana yatay bir hatta mı, yukarı akışlı dikey bir hatta mı, aşağı akışlı bir kolona mı giriyor. Birinci sorunun cevabı her tipte aynıdır ve gövdedeki okla verilir. İkinci sorunun cevabı tipe göre değişir, çünkü her tip kapanma kuvvetini farklı yerden alır.

Kapanma kuvveti nereden geliyor

Çalpara tipte klape bir pim etrafında salınır. Akış durduğunda klapeyi sit yönüne döndüren iki şey vardır: klapenin kendi ağırlığı ve ters basınç. Ağırlık her zaman aşağı doğru çalışır. Bu yüzden çalpara tipin doğru çalışabilmesi için pimin üstte, sit düzleminin de yerçekimine göre doğru açıda olması gerekir. Vana yatay hatta, kapağı yukarı bakacak şekilde durduğunda klape kendi ağırlığıyla kapanmaya yardım eder. Aynı vanayı yan çevirirseniz veya aşağı akışlı bir kolona koyarsanız, ağırlık artık kapanma yönünde değil ya nötr ya da açılma yönünde çalışır. Sonuç, yavaş veya tam oturmayan bir kapanmadır.

Yaylı dik tipte kapanma kuvveti depolanmış yay enerjisinden gelir. Yayın bir yönü yoktur: vanayı nasıl çevirirseniz çevirin, yay kapanma elemanını aynı kuvvetle site doğru bastırır. Klapenin kendi ağırlığı bu kuvvetin yanında ikincil kalır. Yaylı tipin yatay ve dikey hatlara aynı şekilde girebilmesinin tek sebebi budur — gövdesinin biçimi değil, kuvvetin kaynağı.

Bu bağımsızlığın bir bedeli vardır. Yay sürekli kapanma yönünde kuvvet uyguladığı için vananın açılması için hattın bir açma basıncı üretmesi gerekir ve bu basınç, tam açık konumda da kayıp olarak kalır.

Gövdedeki ok yerçekimi yönü değildir

Gövdeye dökülmüş veya basılmış ok akış yönünü gösterir; montaj konumu hakkında hiçbir şey söylemez. Ters monte edilmiş bir çek valf hattı kapatır: pompa çalışır, basınç yükselir ama debi gelmez. Devreye almada bu belirti çoğu zaman pompaya veya süzgece yazılır, oysa sebep ok yönüdür.

Ok yönünü doğrulamak için en uygun an, vana flanşları sıkılmadan önceki andır. İzolasyon kaplandıktan veya hat basınçlandırıldıktan sonra yapılacak kontrol çok daha pahalıdır.

Dikey hatta yukarı ve aşağı akış

Dikey montaj tek bir durum değil, iki ayrı durumdur:

• Yukarı akış. Akışkan alttan girer, üstten çıkar. Kapanma elemanının ağırlığı yayla aynı yönde, yani kapanma yönünde çalışır. Açma basıncı bir miktar yükselir, kapanma güvenli taraftadır. Yaylı tipler için en rahat konumdur.
• Aşağı akış. Akışkan üstten girer, aşağı iner. Burada kapanma elemanının ağırlığı açılma yönünde çalışır; kapanmayı yalnızca yay sağlar. Üstelik kapandığında vananın üzerinde duran su sütununun ağırlığı da vanayı açmaya çalışır. Bu konumda vananın aşağı akışa uygun olduğunun teyit edilmesi gerekir.

Çalpara tipte bu ayrım daha keskindir: aşağı akışlı dikey hat, çalpara tipin çalışma mantığına doğrudan aykırıdır.

Pompa çıkışında yer

Pompa çıkışında çek valfin yeri pompa ile kesme vanası arasıdır. Sıra şu sebeple önemlidir: kesme vana dışta kalırsa, vanayı kapatıp çek valfi hattı boşaltmadan sökebilirsiniz. Ters sırada aynı iş için hattın tamamını boşaltmak gerekir.

İkinci nokta mesafedir. Pompa çıkışından hemen sonraki akış düzensiz ve dönmelidir. Çek valfi doğrudan pompa ağzına dayamak, kapanma elemanını türbülanslı bir akışın içine koymak demektir; klape çırpar, pim yuvası aşınır. Araya kısa bir düz boru bırakmak bu titreşimi belirgin şekilde azaltır.

Paralel çalışan pompalarda her pompanın kendi çek valfi olmalıdır. Aksi hâlde duran pompa, çalışan pompanın bastığı akışkanın geri dönüş yolu hâline gelir ve ters yönde döner.